મૂખ્યમંત્રી, મંત્રીઓ આ કામમાટે ગામે ગામ જાય છે, તલાવડીમાં ત્રીકમના બે ધા મારે છે, આને કામનું ખાતમુહૂર્ત નથી કહેતા, પણ શ્રમદાન કર્યું એમ કહે છે, નડીયાદ તાલુકાના આખડોલ ગામે હમણાં મુખ્યમંત્રી આવ્યા, હેલીકોપ્ટરમાં, અને પંદરમીનીટમાં શ્રમદાન કરી નીકળી ગયા હેલીકોપ્ટરમાં…. આને આને શ્રમદાન કહે છે, આવો શ્રમદાન કોને કહેવાઈ એ જોઈએ મારી એક જુની પોસ્ટથી,
સાલ બરાબર યાદ નથી, પણ લગભગ પચ્ચીસેક વર્ષ પહેલાં………
ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી ની ફીલ્મી કેરીયર વધતી ઉમરે ને કારણે લગભગ સમાપ્તિ ના આરે, હા એમની ગ્રામ્ય સમાજમાં લોકપ્રિયતા જળવાઇ રહેલી, અને એ લોકપ્રિયતા ના જોરે એમને સાબરકાંઠા વિસ્તાર માં ભિલોડા વિધાનસભા ની ટીકીટ મળી, અને તેઓ ચુંટાયા……….
ત્યારે દુષ્કાળ જેવી પરીસ્થીતી માં ભિલોડા વિસ્તાર ને રાજ્યસરકારે દુષ્કાળ અસરગ્રસ્ત જાહેર કર્યો…અને આ વિસ્તાર ના લોકોને ન્યુનતમ રોજગારી મળે તે માટે ત્યાં સરકારે તળાવ ને ખોદી ને ઉંડુ કરવાની કામગીરી શરુ કરી…….
રાહત કામ ની એક સવારે દશ વાગ્યાની આસપાસ તળાવ ખોદવાની મજુરી માટે આ અરવલ્લી વિસ્તાર ના આસપાસ ના દુષ્કાળ ગ્રસ્ત લોકો પાવડા તગારાં લઇ ને આવવા લાગ્યા, સવાર સવાર માંજ આ સુક્કીભઠ્ઠ ધરતી પર સુરજ દાદા ની 44 ડીગ્રી ની અગન જવાળાઓ દેહ દઝાડતી હતી…….
ત્યારેજ ત્યાં એક એમ્બેસેડર ગાડી આવી, તેમાં થી લગભગ પચાસેક વર્ષની ઉમરના એક ભાઇ ઉતર્યા, અને રાહત કામ કરનારું આખું ટોળું કામ રહેવા દઇ ને એમને ઘેરી વળ્યું,……હા એ એમના મતવિસ્તાર ના ઘારાસભ્ય ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી હતા, પણ ઘારાસભ્ય કરતાંય લોકો ને અભિનેતા ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી માં વધુ રસ હતો, બધા ને પ્રેમથી નમસ્કાર કરી ઉપેન્દ્ર ભાઇએ કહ્યું….” મને જોવામાં, મળવામાં સમય ન બગાડો , હું આખો દીવસ તમારી સાંથે છું, બધાને વ્યક્તિ ગત મળીસ, કામે લાગો…….
ત્યાં કામગીરી ની દેખભાળ રાખનાર તલાટી પાંસે રાહત કામગીરી ના મજુરોમાં પોતાનું નામ લખાવી, પાવડો કોદાળી લઇ ને લોકો સાંથે કામ માં જોડાયા, માટી ખોદી તગારામાં ભરી તળાવની પાળે નાખવાની……
આજે દુષ્કાળ ગ્રસ્તો દુકાળ ભુલ્યા, એમનામાં એક અનેરો ઉસ્સાહ હતો, કેમકે પડદા પર જોયેલો જેશલ જાડેજો, અમર સીંહ રાઠોડ, વિર માંગડાવાળો, હલામણ જેઠવો, મેહુલો લુહાર, માલવપતિ મુંજ, ગોરો કુંભાર, રાજા ગોપીચંદ…..એમની સાંથે ખભે તગારાં ઉંચકતો હતો………
બપોર ના એક પીલવા ના ઝાડ ના ઠુંઠા નીચે બધાની સાંથે જમ્યા, જમવાનું પણ એ લોકો જે લાવેલા એમાંથીજ બધા જોડે થી બટકું બટકું રોટલો લઇ ને…….
પોતાની ફીલ્મોના પ્રસીધ્ધ ગીતો ગાતાં ગાતાં લોકો નો ઉસ્સાહ વધારતા માટી ખોદી, તગારાં ઉચક્યા……..
સાંજે છ વાગે મજુરી લેવા બધાની સાંથે લાઇન માં ઉભારહી રાહત કામગીરી ના મસ્ટર માં સહી કરી સોળ રપિયા અને સાંહીંઠ પૈસા લીધા…. ( આ રેકોર્ડ હજી મોજુદ છે. )…….
તે દીવસે કામ કરનાર દુષ્કાળ ગ્રસ્તો ને થાક લાગ્યો ન હતો, તેમ ના માટે એ મજુરીનો દીવસ આનંદમય સંભારણું હતો…….
આને અભિનેતા કહેવો કે નેતા……
આજે ગુજરાતમાં ખેત તલાવડીઓ ઉંડી કરાય છે, કેટલાક મંત્રીઓ નેતાઓ ત્યાં દોઢ કરોડ ની ગાડી લઇ ને તો કોઇ અજીબ મુસ્કાન સાંથે પાછડ મજુરો આવે એ રીતે સેલ્ફી પડાવવા જાય છે,અને આને મંત્રીશ્રીઓનું શ્રમદાન કહેવાય છે આ નેતા ઓ કોઇ દુષ્કાળ ના સેટ પર અભિનેતા જાય તેમ જાય છે……
ત્યારે અભિનેતાએ વાસ્તવમાં કરેલ નેતા નો રોલ યાદ આવીગયો……
સલામ ઉપેન્દ્ર ભાઇ…………..
( આ રાહત કામગીરી કરતાં કરતાંજ ઉપેન્દ્ર ભાઇ ને પન્નાલાલ પટેલ ની નવલકથા માનવીની ભવાઇ પર ફીલ્મ બનાવવા નો વિચાર આવેલો, જે પોતે જ ડાયરેક્ટ કરી , કાળુ ના મુખ્ય પાત્ર માટે અભિનય કરી છપ્પનીયા દુકાળ પરની માનવી ની ભવાઇ ફીલ્મ બનાવેલી, )હાલ સરકારશ્રી સુભલામ સુફલામ યોજના હેઠળ તલાવડીઓ ઉંડી કરાવી રહી છે, મૂખ્યમંત્રી, મંત્રીઓ આ કામમાટે ગામે ગામ જાય છે, તલાવડીમાં ત્રીકમના બે ધા મારે છે, આને કામનું ખાતમુહૂર્ત નથી કહેતા, પણ શ્રમદાન કર્યું એમ કહે છે, નડીયાદ તાલુકાના આખડોલ ગામે હમણાં મુખ્યમંત્રી આવ્યા, હેલીકોપ્ટરમાં, અને પંદરમીનીટમાં શ્રમદાન કરી નીકળી ગયા હેલીકોપ્ટરમાં…. આને આને શ્રમદાન કહે છે, આવો શ્રમદાન કોને કહેવાઈ એ જોઈએ મારી એક જુની પોસ્ટથી,
સાલ બરાબર યાદ નથી, પણ લગભગ પચ્ચીસેક વર્ષ પહેલાં………
ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી ની ફીલ્મી કેરીયર વધતી ઉમરે ને કારણે લગભગ સમાપ્તિ ના આરે, હા એમની ગ્રામ્ય સમાજમાં લોકપ્રિયતા જળવાઇ રહેલી, અને એ લોકપ્રિયતા ના જોરે એમને સાબરકાંઠા વિસ્તાર માં ભિલોડા વિધાનસભા ની ટીકીટ મળી, અને તેઓ ચુંટાયા……….
ત્યારે દુષ્કાળ જેવી પરીસ્થીતી માં ભિલોડા વિસ્તાર ને રાજ્યસરકારે દુષ્કાળ અસરગ્રસ્ત જાહેર કર્યો…અને આ વિસ્તાર ના લોકોને ન્યુનતમ રોજગારી મળે તે માટે ત્યાં સરકારે તળાવ ને ખોદી ને ઉંડુ કરવાની કામગીરી શરુ કરી…….
રાહત કામ ની એક સવારે દશ વાગ્યાની આસપાસ તળાવ ખોદવાની મજુરી માટે આ અરવલ્લી વિસ્તાર ના આસપાસ ના દુષ્કાળ ગ્રસ્ત લોકો પાવડા તગારાં લઇ ને આવવા લાગ્યા, સવાર સવાર માંજ આ સુક્કીભઠ્ઠ ધરતી પર સુરજ દાદા ની 42 ડીગ્રી ની અગન જવાળાઓ દેહ દઝાડતી હતી…….
ત્યારેજ ત્યાં એક એમ્બેસેડર ગાડી આવી, તેમાં થી લગભગ પચાસેક વર્ષની ઉમરના એક ભાઇ ઉતર્યા, અને રાહત કામ કરનારું આખું ટોળું કામ રહેવા દઇ ને એમને ઘેરી વળ્યું,……હા એ એમના મતવિસ્તાર ના ઘારાસભ્ય ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી હતા, પણ ઘારાસભ્ય કરતાંય લોકો ને અભિનેતા ઉપેન્દ્ર ત્રિવેદી માં વધુ રસ હતો, બધા ને પ્રેમથી નમસ્કાર કરી ઉપેન્દ્ર ભાઇએ કહ્યું….” મને જોવામાં, મળવામાં સમય ન બગાડો , હું આખો દીવસ તમારી સાંથે છું, બધાને વ્યક્તિ ગત મળીસ, કામે લાગો…….
ત્યાં કામગીરી ની દેખભાળ રાખનાર તલાટી પાંસે રાહત કામગીરી ના મજુરોમાં પોતાનું નામ લખાવી, પાવડો કોદાળી લઇ ને લોકો સાંથે કામ માં જોડાયા, માટી ખોદી તગારામાં ભરી તળાવની પાળે નાખવાની……
આજે દુષ્કાળ ગ્રસ્તો દુકાળ ભુલ્યા, એમનામાં એક અનેરો ઉસ્સાહ હતો, કેમકે પડદા પર જોયેલો જેશલ જાડેજો, અમર સીંહ રાઠોડ, વિર માંગડાવાળો, હલામણ જેઠવો, મેહુલો લુહાર, માલવપતિ મુંજ, ગોરો કુંભાર, રાજા ગોપીચંદ…..એમની સાંથે ખભે તગારાં ઉંચકતો હતો………
બપોર ના એક પીલવા ના ઝાડ ના ઠુંઠા નીચે બધાની સાંથે જમ્યા, જમવાનું પણ એ લોકો જે લાવેલા એમાંથીજ બધા જોડે થી બટકું બટકું રોટલો લઇ ને…….
પોતાની ફીલ્મોના પ્રસીધ્ધ ગીતો ગાતાં ગાતાં લોકો નો ઉસ્સાહ વધારતા માટી ખોદી, તગારાં ઉચક્યા……..
સાંજે છ વાગે મજુરી લેવા બધાની સાંથે લાઇન માં ઉભારહી રાહત કામગીરી ના મસ્ટર માં સહી કરી સોળ રપિયા અને સાંહીંઠ પૈસા લીધા…. ( આ રેકોર્ડ હજી મોજુદ છે. )…….
તે દીવસે કામ કરનાર દુષ્કાળ ગ્રસ્તો ને થાક લાગ્યો ન હતો, તેમ ના માટે એ મજુરીનો દીવસ આનંદમય સંભારણું હતો…….
આને અભિનેતા કહેવો કે નેતા……
આજે ગુજરાતમાં ખેત તલાવડીઓ ઉંડી કરાય છે, કેટલાક મંત્રીઓ નેતાઓ ત્યાં દોઢ કરોડ ની ગાડી લઇ ને તો કોઇ અજીબ મુસ્કાન સાંથે પાછડ મજુરો આવે એ રીતે સેલ્ફી પડાવવા જાય છે,અને આને મંત્રીશ્રીઓનું શ્રમદાન કહેવાય છે આ નેતા ઓ કોઇ દુષ્કાળ ના સેટ પર અભિનેતા જાય તેમ જાય છે……
ત્યારે અભિનેતાએ વાસ્તવમાં કરેલ નેતા નો રોલ યાદ આવીગયો……
સલામ ઉપેન્દ્ર ભાઇ…………..
( આ રાહત કામગીરી કરતાં કરતાંજ ઉપેન્દ્ર ભાઇ ને પન્નાલાલ પટેલ ની નવલકથા માનવીની ભવાઇ પર ફીલ્મ બનાવવા નો વિચાર આવેલો, જે પોતે જ ડાયરેક્ટ કરી , કાળુ ના મુખ્ય પાત્ર માટે અભિનય કરી છપ્પનીયા દુકાળ પરની માનવી ની ભવાઇ ફીલ્મ બનાવેલી, ) તેતો ઠીક પણ તેમના હાલરડાં ગાનારા પણ મીડિયા માં આવવા તલપાપડ અને પડાપડી કરતા હોય છે અને સરકારી અધિકારીઓ પર તેઓ મંત્ર હોય તેવો રોફ કરતા હોય છે અને તેમના બાપાની ના કરી હોય તેવી સેવા કરતા હોય છે અને હીંચકા નાખતા હોય છે.
રિપોર્ટર : દિપકસિંહ વાઘેલા
લીંબડી.
"વંદે માતરમ ,ભારત માતાકી જય"
